str.1

Zarys historii szpitala w Branicach

Szpital w Branicach istnieje już 104 lata, a to długi okres czasu, w trakcie którego w każdym dniu, miesiącu, roku zdarza się coś nowego. W codziennym życiu kraju, regionu, miejscowości czy jakiejś instytucji, w trakcie wiekowej historii, może zdarzyć się bardzo wiele. By szczegółowo opisać takie wydarzenia, istotne, czy też zwykłe, codzienne, trzeba by zapisać grube tomy. Naszym zamiarem jest, z uwagi na szczupłość miejsca, jedynie zaznaczenie najważniejszych wydarzeń i osób, które miały znaczący wpływ na powstanie i 100 letnią działalność Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Branicach. Niestety opracowanie to zawiera pewne luki, które wynikają z faktu, że w czasie II wojny światowej spłonęła prawie cała dokumentacja szpitala. Czasy powojenne również proszą się o bardziej szczegółowe zbadanie i udokumentowanie pod względem historiograficznym, ale to już zadanie dla historyków. Poniższe dane zaczerpnęliśmy z dostępnych nam, dość ubogich źródeł, dlatego mogą one nie być pełne, za co serdecznie przepraszamy.

Wiek XIX, a w szczególności jego druga połowa, był okresem wielkich przemian w zakresie podejścia do problemu chorób psychicznych i do osób cierpiących na tego typu schorzenia. Prace naukowe takich uczonych jak: Freud, Young, Babiński, Thomas, Kretschner i innych inspirowały do nowego podejścia do osób chorych psychicznie. Ważną rolę w tym procesie odegrała również działalność Florance Nightingale, która zakładała pierwsze szkoły pielęgniarskie, gdzie uczyła fachowej opieki nad chorymi. W zakresie chorób psychicznych stopniowo odchodzono od traktowania chorego jako opętanych na korzyść zrozumienia zmian zachodzących w psychice chorego człowieka. W tym też okresie, najpierw we Francji, a później również w innych krajach zaczęły powstawać szpitale psychiatryczne. W Polsce pierwszy taki szpital został założony w 1835 roku, a był nim Wojewódzki Zakład Psychiatryczny w Owińsku (województwo poznańskie, obecnie wielkopolskie). Idea budowy zakładów psychiatrycznych była popularna również w Niemczech. W diecezji wrocławskiej, wówczas "Bresslau", której biskupem, w omawianym okresie, był Hainrich Frster, inicjatorem budowy domów opieki dla młodzieży zaniedbanej oraz chorych psychicznie był ks. Jan Schneider. Dzięki staraniom ks. Schneidera w 1854 roku opracowano statut i powołano do życia Stowarzyszenie Związku Najświętszej Maryi Panny, zwanym popularnie Związkiem Maryjnym. Niedługo potem przekształciło się ono w Zgromadzenie Sióstr Najświętszej Maryi Panny. Celem Zgromadzenia, była opieka nad sierotami, ludźmi chorymi, zaniedbanymi i biednymi. W trakcie swoich peregrynacji po parafiach ks. Schneider odwiedził również Branice i ówczesnego proboszcza ks. dziekana Ludwiga Wernera. W trakcie tych wizyt dużo rozmawiali o chorych pielęgnowanych w podległych ks. Schneiderowi domach opieki. Padła wtedy propozycja otwarcia takiego domu w Branicach, na co ks. Werner przystałby ochoczo; przeszkodę stanowił jednak jego słaby stan zdrowia i dość podeszły wiek, by zrealizować takie dzieło. Stwierdził wtedy, że taka propozycja byłaby aktualna, gdyby miał do pomocy kogoś młodego i energicznego. Dalszy bieg wydarzeń pozwolił jednak na realizację propozycji ks. Schneidera.

W dniu 12 lipca 1892 roku do pomocy proboszczowi Wernerowi przybył wikary ks. Józef Marcin Nathan. Młody, energiczny wikary został bardzo dobrze przyjęty zarówno przez ks. Wernera jak i mieszkańców Branic. Drugim wydarzeniem, które sprzyjało realizacji zamierzeń ks. Wernera, było przybycie do Branic dwóch sióstr ze Zgromadzenia Marianek z Zakładu św. Notburgii z Raciborza, które kwestowały na rzecz swoich podopiecznych. Były to: SM Kornelia(Elżbieta Szychowska) i SM Apolonia(Anna Tunkiel). W trakcie dwutygodniowej kwesty obie siostry mieszkały na zaproszenie ks. Wernera na plebani. Dało to okazję do wielu rozmów obu sióstr z ks. Wernerem i ks. Nathanem na temat ich pracy z ludźmi chorymi i prowadzenia domu opiekuńczego. Po zakończeniu kwesty ks. wikary Nathan wystąpił do Przełożonej Generalnej Zgromadzenia Sióstr NPNMP Matki Marii Jadwigi Mandel o zgodę na otwarcie placówki Zakonu w Branicach i taką zgodę uzyskał. W związku z tym ks. Nathan uruchomił cały cykl działań zmierzających do budowy klasztoru w Branicach. Teren pod budowę i swój majątek przekazała na rzecz powstającego klasztoru mieszkanka Branic Anna Hanaczek w zamian za dożywotnią opiekę ze strony sióstr. Była to parcela, na której obecnie znajduje się Pawilon B szpitala. Pomocy finansowej i materialnej udzieliły ks. Nathanowi: jego matka Antonina oraz dwie majętne mieszkanki Branic Marta Alker, zwana "Wrana Martel" i Antonina Jarosch, zwana "Tante Tonia". Rozpoczęto budowę skromnego klasztoru, którą zakończono w październiku 1898r. Obecnie ten budynek nie istnieje, a na jego miejscu wybudowano tzw. B zachód ( obecnie zachodnie skrzydło Pawilonu B szpitala). Dnia 23 października tegoż roku odbyło się uroczyste powitanie 4 sióstr zakonnych rozpoczynających swą posługę w Branicach. Na początku głównie zajmowały się one opieką nad chorymi w Branicach i we wsiach okolicznych. Przybycie sióstr do Branic było jednym z najważniejszych wydarzeń, jakie legły u podstaw narodzin "Miasteczka Miłosierdzia" jak za "czasów Nathana" i później nazywano branicką lecznicę. Przez następne 100 lat opiekowały się one chorymi w szpitalu, przy czym do lat 50 XX wieku stanowiły trzon personelu opiekuńczo - pielęgniarskiego(ostatnia siostra ze Zgromadzenia Sióstr NPMP zakończyła pracę w szpitalu w 1998 roku przechodząc na emeryturę).

Po wybudowaniu klasztoru w 1898 roku ks. Nathan wraz z siostrami zakonnymi doszli do wniosku, że bardziej efektywnie można by się opiekować chorymi gdyby udało się ich zgromadzić w jednym miejscu. Wtedy zapadła decyzja o wybudowaniu większego obiektu, w którym mogłoby zamieszkać więcej sióstr jak również ludzie chorzy wymagający pielęgnacji. W 1900 roku, obok istniejącego już małego klasztoru, od strony wschodniej wybudowano okazały klasztor posiadający wysoki parter i dwa piętra. W budynku znalazło się miejsce dla sióstr zakonnych, kapelana, którym był brat ks. Nathana, ks. Alojzy Nathan oraz sierot, dzieci chorych i niedorozwiniętych. Na parterze znajdowały się pomieszczenia gospodarcze, a w piwnicach: kuchnia i magazyny. Znajdowała się tam również okazała kaplica. W 1902 roku do klasztoru, na miejsce rozebranego "małego klasztoru" dobudowano dwupiętrowy budynek(obecnie B - zachodni), w którym znalazł swoje pomieszczenie dom opieki nad kobietami.